article comment count is: 0

Ikirimi, ikirato: ingwara zikarira abana zikazazanira abavyeyi

Ikirimi canke ikirato ni ingwara zikunze gufata abana. Abarundi batari bake rero, na cane cane abataba mu bisagara, izo ngwara bazivuriza mu kirundi, maze ivyo bigakwega akarambaraye. Umunyeshure yimenyereza mu vy’ubuvuzi Migabo Jean Marie Blaise aratuvunira akagohe.

Niyonkuru Arnaud (yahinduwe izina) ni umwana w’imyaka itandatu. Ejo bundi yazanywe n’abavyeyi biwe ku bitaro vyitiriwe umwami Khaled vy’I Bujumbura, aho nsanzwe nkorera, ari indembe. Ntiyari agishobora kuvuga, yahema nabi nabi, mbere n’ubwenge bwari bwagiye nka bwose. Tugize ngo tubaze umuvyeyi wiwe igitumye umwana asinzikara uko, ati “yafashwe n’ikirimi, nca nja kugicisha ku bavuzi b’ikirundi, ariko aho gukira yateye aremba”.

Ivyo vyanyibukije ko Abarundi batari bake biyumvira ko iyo ngwara yiswe “ikirimi” canke “ikirato”, iyo ifashe abana babo, ico benshi bihutira ni ukubajana ku bavuzi b’ikirundi. Ariko iyo ngendo si yo na gato, ni ko guhitamwo kubisigura hano.

Ingene iyo ngwara imeze

Ikirimi canke ikirato, ni ingwara zifatira mu bwinjiriro bw’umuhogo, zigakarira  cane cane  abana bakiri bato. Ikirimi gifata karya gace karereta mu bwinjiriro bw’umuhogo, kaboneka neza iyo umuntu yasamye gose, bamwe bakaba bakunze kukita “akamirabugari”. Nayo ikirato co gifata ako karere kose k’ubwinjiriro bw’umuhogo.

Izo ngwara uko ari zibiri, akenshi zituruka ku migera y’ingwara itandukanye, iba yazibiriwe mw’ako karere ko mu kanwa, ngo bikunde ntirengane guteza ingwara hagati mu gihogohogo canke mu mahaha. Maze iyo migera igaca ituma ivyo bice vyayizibiye ari vyo bigwara.

Umuntu rero iyo amaze gufatwa n’izo ngwara, ibimenyetso bitangura kugaragara, ni nk’ukugira isesemwe, ndetse akanadahwa, akumva ububabare na cane cane iyo ashaka kumira, akumva umengo mu bwinjiriro bw’umuhogo hariyo akabuye katahava. Bitayeko, ashobora kugira ubushuhe, maze yagira ngo yasame, ukabona igice kigwaye gihishiye, kigatukura, kandi bikaboneka ko havyimvye.

Uko bayivura rero

Abatazi kw’iyo ngwara ivurirwa kwa muganga burya si bake. Baca birukira mu kirundi. Aho naho, bene kuyivura bagafata ibikoresho vyabo nk’imikasi, ibiyiko n’ibindi, bagatangura gukomeretsa bongera bakorogoshora aho hantu hagwaye, bakavuga ngo bariko “baraca ikirimi canke ikirato”.

Ndetse ko gukomeretsa ako karere bishobora gutuma umugwayi avirirana urudaca, maze bigahava binamuviramwo ugupfa, bishobora kumutuma kandi aremba cane, kuko uko kumukomeretsa bishobora kwugururira imigera myinshi, ikinjira mu maraso, ni uko umubiri wose ukaba urafashwe. Kuko ndetse n’ivyo bikoresho vy’abo bavuzi b’ikirundi biba birangwa n’isuku rike cane. Erega ni vyo vyari vyashikiye Niyonkuru Arnaud.

Ku boba bamaze gukira mu gihe babaciye ikirimi canke ikirato mu kirundi, burya bahawe na Rugira. Batomboye kubera basanze umubiri wabo ukomeye ku buryo ushobora kwigwanirira, maze ukanesha iyo migera ngo ntiyinjire mu mubiri wose gutera ingwara.

Nayo ahandi ho rero, izo ngwara ziravugwa neza ku bitaro. Iyo mwene kuyigwara ahanyarukiye hakiri kare, hari ubwoko butandukanye bw’ibinini bashobora kumuha bivanye n’ugwego rwo gusinzikara yoba agezeko, maze akabona gukira bidatevye.

Ni kuki none hari Abarundi bacirukira ubuvuzi kama ngo bagiye “gucisha ikirimi canke ikirato”?  Akataretse kaba gasema.

 


Soma kandi: 

Partagez-nous votre opinion